Stanowisko nauczyciela uchodzi za bezpieczne, bo nie ma tu maszyn, wysokości ani gorącego tłuszczu. Realne ryzyko leży gdzie indziej: w wieloletnim obciążeniu głosu, w presji psychicznej i w wymuszonej postawie. Najmocniejszy dowód jest w przepisach o chorobach zawodowych, gdzie przewlekłe choroby narządu głosu figurują jako odrębna pozycja wykazu, historycznie stwierdzana w Polsce najczęściej właśnie u nauczycieli.
Ten artykuł pokazuje, dlaczego ocena ryzyka zawodowego nauczyciela jest obowiązkiem bez wyjątku, jakie czynniki musi obejmować i czym różni się karta nauczyciela WF, chemii czy przedszkola od typowego gotowca biurowego. Pokazujemy też, co dokładnie ma zawierać karta i kto za nią odpowiada. Stan prawny na dzień 16 czerwca 2026 r.
Czy dla nauczyciela trzeba zrobić ocenę ryzyka zawodowego?
Tak, i to bez wyjątków. Pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą, stosuje niezbędne środki profilaktyczne oraz informuje pracowników o ryzyku i o zasadach ochrony przed zagrożeniami (art. 226 Kodeksu pracy, t.j. Dz.U. 2025 poz. 277). Obowiązek dotyczy każdego pracodawcy i każdej wykonywanej pracy, bez progu wielkości i bez wyłączenia dla pracy umysłowej. Nauczyciel jest pracownikiem, więc jego stanowisko podlega ocenie ryzyka tak samo jak każde inne.
Zakres tej oceny domyka rozporządzenie wykonawcze: podczas oceny ryzyka uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac (par. 39a ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP, t.j. Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650). To rozporządzenie stosuje się do nauczycieli, bo przepisy oświatowe go nie wyłączają. Argument, że placówka jest spokojna, nie ma tu znaczenia, bo obowiązek wiąże się z istnieniem stanowiska, a nie z liczbą zdarzeń.
Kto odpowiada za ocenę ryzyka w szkole
Pracodawcą w oświacie jest dyrektor placówki (art. 7 Karty Nauczyciela, t.j. Dz.U. 2024 poz. 986, oraz art. 68 ust. 5 Prawa oświatowego w związku z art. 207 i 226 Kp). To dyrektor odpowiada za sporządzenie i aktualizację oceny ryzyka nauczycieli. Dotyczy to placówek publicznych i niepublicznych. W niepublicznych pracodawcą jest organ prowadzący lub dyrektor wskazany w statucie, ale obowiązek jest identyczny.
Odpowiedzialność za stan BHP w zakładzie ponosi pracodawca i nie zdejmuje jej z niego powierzenie zadań służbie BHP ani specjaliście spoza zakładu (art. 207 par. 1 Kp). Inaczej mówiąc, dyrektor może zlecić sporządzenie ocen zewnętrznemu behapowcowi, ale odpowiedzialność za to, że dokumentacja istnieje i jest rzetelna, zostaje przy nim. Szerzej rozkład obowiązków w placówce opisujemy we wpisie o tym, kto odpowiada za BHP w szkole.
Dlaczego stanowisko nauczyciela to realne ryzyko
Nauczyciel ma niskie ryzyko ciężkiego wypadku, ale wyraźne czynniki uciążliwe i szkodliwe. To one, a nie upadek z drabiny, ważą tu najwięcej. Najważniejszy i unikalny dla tego zawodu jest narząd głosu.
Narząd głosu: czynnik, którego nie ma w karcie biurowej
Wieloletni nadmierny wysiłek głosowy prowadzi do przewlekłych chorób narządu głosu, które są ustawowo uznaną chorobą zawodową. W wykazie chorób zawodowych figurują pod pozycją 15: przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat (załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, t.j. Dz.U. 2022 poz. 1836). Pozycja obejmuje guzki głosowe twarde, wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych oraz niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Okres, w którym objawy uprawniają do rozpoznania mimo zaprzestania pracy w warunkach narażenia, wynosi 2 lata.
Choroby narządu głosu były w Polsce historycznie jedną z najczęściej stwierdzanych chorób zawodowych właśnie wśród nauczycieli. To jest oś całej oceny ryzyka tego zawodu i powód, dla którego ogólny gotowiec biurowy nauczycielowi nie wystarcza. Trzeba przy tym pamiętać, że choroba narządu głosu nie jest automatyczna: wymaga co do zasady wieloletniego narażenia (co najmniej 15 lat) oraz orzeczenia w trybie postępowania w sprawie chorób zawodowych. W karcie ujmujemy ją więc jako poważny czynnik ryzyka i przesłankę do środków profilaktycznych, nie jako przesądzony skutek.
Obciążenie psychiczne i pozostałe czynniki
Druga ciężka grupa to czynniki psychospołeczne: tempo pracy, liczebność klas, kontakt z trudnym uczniem i rodzicem, presja wyników, dyżury, praca emocjonalna. Skrajnym skutkiem jest wypalenie zawodowe. Te czynniki obowiązkowo wchodzą do oceny ryzyka, bo art. 226 i art. 207 Kp w związku z par. 39a rozporządzenia ogólnego BHP nakazują objąć oceną wszystkie czynniki środowiska pracy, także psychospołeczne. Metodę oceny stresu i temat mobbingu rozwijamy osobno, a tu traktujemy obciążenie psychiczne jako jeden z czynników karty. Sposób oszacowania i udokumentowania ryzyka psychospołecznego pokazujemy szczegółowo we wpisie o ocenie ryzyka psychospołecznego w naszej bazie wiedzy.
Do tego dochodzą czynniki, które różnią się w zależności od przedmiotu i etapu edukacyjnego:
- Wymuszona postawa i układ ruchu: długotrwałe stanie, pisanie na tablicy z rękami nad głową, schylanie się do dzieci (zwłaszcza przedszkole i klasy 1 do 3). Powiązanie z pozycją 19 i 20 wykazu chorób zawodowych (przewlekłe choroby układu ruchu oraz obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy).
- Czynniki biologiczne: kontakt z dziećmi to ekspozycja na choroby zakaźne, przede wszystkim w przedszkolu i edukacji wczesnoszkolnej.
- Urazy mechaniczne na WF: sprzęt sportowy, asekuracja, kontuzje, niesprawny przyrząd.
- Czynniki chemiczne w pracowni: odczynniki, opary, ryzyko poparzenia u nauczyciela chemii i fizyki.
- Obciążenie wzroku: praca przy monitorze w sali komputerowej i przy sprawdzaniu prac.
Właśnie te różnice uzasadniają karty osobne dla każdego stanowiska, a nie jeden szablon dla całej rady pedagogicznej.
Ocena ryzyka nauczyciela krok po kroku
Poniższa sekwencja jest zgodna z logiką przepisów: identyfikacja, oszacowanie, dobór środków, dokumentacja. Podział na sześć kroków to układ porządkujący, a nie wymóg ustawowy.
- Zbierz informacje o stanowisku. Typ stanowiska (nauczyciel przedmiotu ogólnego, WF, chemii, edukacji przedszkolnej, bibliotekarz, pedagog), zadania (zajęcia, dyżury, sprawdzanie prac, wycieczki), wyposażenie i miejsce (sala, tablica, sprzęt sportowy, pracownia, plac zabaw) oraz osoby na stanowisku, w tym informacja, czy może to być kobieta w ciąży. To odpowiada par. 39a ust. 3 pkt 1.
- Zidentyfikuj czynniki i zagrożenia. Przejdź listę czynników z tabeli poniżej i zaznacz te, które rzeczywiście występują. Par. 39a ust. 1 nakazuje uwzględnić wszystkie czynniki środowiska pracy.
- Oszacuj ryzyko wybraną metodą. Dla nauczyciela najczęściej wystarcza skala trójstopniowa (małe, średnie, duże). Dla każdego czynnika określasz poziom.
- Dobierz środki profilaktyczne. Do każdego czynnika dopisz środki techniczne, organizacyjne i informacyjne (przykłady w tabeli). Podstawa: par. 39a ust. 2.
- Udokumentuj ocenę. Zbuduj kartę z elementami z par. 39a ust. 3. Tu wchodzi gotowy wzór dopasowany do stanowiska.
- Zapoznaj nauczyciela i ustal przegląd. Poinformuj o ryzyku (art. 226 pkt 2 Kp), zbierz podpis i ustal aktualizację według przesłanek, a nie automatycznie co rok.
Jaką metodę wybrać
Przepisy nie narzucają metody oceny ryzyka, co potwierdza również CIOP-PIB. Istotne jest, by metoda pozwalała rzetelnie oszacować ryzyko i udokumentować je zgodnie z par. 39a ust. 3. Dla nauczyciela w zupełności wystarcza skala trójstopniowa (małe, średnie, duże) wedle wytycznych normy PN-N-18002, czyli jednej z popularnych, ale dobrowolnych metod. Można też sięgnąć po metodykę kart CIOP dla zawodu nauczyciela, gdy chcesz większej dokładności. Żadna z nich nie jest jednak obowiązkowa.
Mechanizm jest prosty. Dla czynnika nadmierny wysiłek głosu oceniający może uznać ryzyko za średnie i dobrać środki: nagłośnienie sali lub mikroport, higienę głosu i nawadnianie, przerwy głosowe, ograniczenie krzyku. Tak samo postępuje z każdym kolejnym czynnikiem. To pokazuje, że liczy się rzetelność oszacowania i dobór realnych środków, a nie nazwa metody.
Tabela czynników: nauczyciel ogólny, WF, chemii, przedszkole
Poniższe zestawienie to surowiec do karty oceny ryzyka. Kolumna z poziomem ryzyka jest tu pominięta celowo, bo poziom dla konkretnego stanowiska ustala oceniający. Oznaczenia stanowisk: O to nauczyciel ogólny, WF to wychowanie fizyczne, CH to chemia, P to przedszkole i edukacja wczesnoszkolna.
| Czynnik | Stanowisko | Typ | Przykład zagrożenia | Przykładowe środki profilaktyczne | Podstawa lub źródło |
|---|---|---|---|---|---|
| Nadmierny wysiłek głosu | O, WF, P (wszystkie) | szkodliwy | przewlekła dysfonia, guzki głosowe, choroba zawodowa po wieloletnim narażeniu | nagłośnienie sali lub mikroport, higiena głosu i nawadnianie, emisja głosu (szkolenie), przerwy głosowe, wilgotność powietrza | poz. 15 wykazu chorób zawodowych (Dz.U. 2022 poz. 1836); art. 226 Kp |
| Obciążenie psychiczne, psychospołeczne | wszystkie | uciążliwy | stres, presja, trudny uczeń lub rodzic, wypalenie | organizacja pracy, jasny podział dyżurów, wsparcie psychologiczne, realne obciążenie zajęciami | art. 226 i art. 207 Kp |
| Wymuszona postawa, układ ruchu | wszystkie, zwłaszcza P | uciążliwy | długie stanie, pisanie na tablicy, schylanie do dzieci, bóle kręgosłupa | zmiana pozycji, ergonomia stanowiska, krzesło i biurko w pokoju nauczycielskim, organizacja zajęć | poz. 19 i 20 wykazu chorób zawodowych; par. 39a rozp. ogólnego BHP |
| Czynniki biologiczne | P, wczesnoszkolny | szkodliwy | choroby zakaźne od dzieci (kropelkowe, kontaktowe) | higiena, zalecane szczepienia, wentylacja, procedury przy chorobie dziecka | rozp. Ministra Zdrowia z 22.04.2005 (Dz.U. 2005 nr 81 poz. 716 ze zm.) |
| Urazy mechaniczne, sprzęt sportowy | WF | niebezpieczny | upadek, uderzenie, kontuzja przy asekuracji, niesprawny sprzęt | przeglądy sprzętu, regulamin sali, asekuracja, nawierzchnia, instruktaż uczniów | rozp. BHP w szkołach (Dz.U. 2020 poz. 1604) |
| Czynniki chemiczne | CH | szkodliwy, niebezpieczny | kontakt z odczynnikami, poparzenie, wdychanie oparów | dygestorium, środki ochrony indywidualnej, karty charakterystyki, procedury, wentylacja | CLP (WE) 1272/2008; REACH art. 31; rozp. BHP w szkołach |
| Obciążenie wzroku (monitor, sala komputerowa, sprawdzanie prac) | O, informatyka | uciążliwy | zmęczenie oczu, bóle głowy | właściwe oświetlenie, przerwy, ustawienie monitora | art. 226 Kp; przepisy o pracy przy monitorach |
| Oświetlenie sali | wszystkie | uciążliwy | za małe natężenie, olśnienie, odbicia | dostosowanie natężenia, żaluzje, konserwacja opraw | par. 26 rozp. ogólnego BHP; PN-EN 12464-1 (norma) |
| Mikroklimat (temperatura sal) | wszystkie | uciążliwy | za zimno, za sucho, przeciąg | utrzymanie temperatury, wentylacja | par. 30 rozp. ogólnego BHP; rozp. BHP w szkołach |
| Potknięcia, upadki | wszystkie | niebezpieczny | mokra podłoga, kable, zatłoczony korytarz | drożne przejścia, oznakowanie, prowadzenie kabli, dyżury | par. 16 rozp. ogólnego BHP; rozp. BHP w szkołach |
| Praca na wycieczce, poza placówką | wszystkie | różne | ruch drogowy, teren, woda, liczebność grupy | karta wycieczki, opiekunowie, zgody, apteczka | przepisy o organizacji wycieczek; karta wycieczki obowiązkowa |
Źródłem wielu z tych czynników jest samo środowisko placówki: dyżury na przerwach, substancje w pracowniach, sprzęt sportowy, temperatura w salach. Całe rozporządzenie w sprawie BHP w szkołach i placówkach (t.j. Dz.U. 2020 poz. 1604, ze zmianą Dz.U. 2024 poz. 933) omawiamy w tekście filarowym o BHP w szkole i placówce oświatowej. Czynniki specyficzne dla pracowni i hali rozwijamy zaś w osobnych wpisach o BHP w pracowni chemicznej i fizycznej oraz o BHP na WF i w sali gimnastycznej.
Co musi zawierać karta oceny ryzyka nauczyciela
Karta każdego stanowiska musi uwzględniać zamkniętą listę elementów z par. 39a ust. 3 rozporządzenia ogólnego BHP:
- Opis stanowiska: stosowane maszyny, narzędzia i materiały (np. tablica, sprzęt sportowy, odczynniki), wykonywane zadania, występujące czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe, środki ochrony zbiorowej i indywidualnej oraz osoby pracujące na stanowisku.
- Wyniki oceny ryzyka dla każdego czynnika wraz z niezbędnymi środkami profilaktycznymi.
- Datę oceny oraz osoby dokonujące oceny.
Do tego dochodzi obowiązek z art. 226 pkt 2 Kp: nauczyciel powinien zostać zapoznany z ryzykiem i potwierdzić to podpisem. Forma (podpis pod kartą lub osobne oświadczenie) to praktyka, bo przepis nie narzuca jednego wzoru.
Czy istnieje urzędowy wzór karty
Nie. Inaczej niż karta szkolenia wstępnego, karta oceny ryzyka nie ma ustawowego formularza. Par. 39a ust. 3 mówi wyłącznie, co dokument ma uwzględniać, a nie jak ma wyglądać. Z tego wynika praktyczny wniosek: liczy się zawartość dopasowana do realnego stanowiska szkolnego, a nie przypadkowo pobrany szablon. Dlatego karta nauczyciela WF będzie miała wiersze o sprzęcie sportowym i asekuracji, a karta nauczyciela chemii wiersze o odczynnikach i kartach charakterystyki.
Kto sporządza ocenę i kiedy ją aktualizować
Sporządzenie oceny należy do pracodawcy, czyli dyrektora, który może je zlecić służbie BHP lub specjaliście z zewnątrz. Odpowiedzialność za stan BHP zostaje przy dyrektorze (art. 207 par. 1 Kp). Aktualizację prowadzi się według przesłanek, a nie automatycznie co rok, bo przepisy takiego terminu nie wyznaczają. Ocenę przegląda się między innymi:
- przy nowym stanowisku lub powierzeniu nauczycielowi nowego przedmiotu,
- przy nowym wyposażeniu (nowa pracownia, nowy sprzęt),
- przy zmianie organizacji pracy,
- po wypadku lub zdarzeniu potencjalnie wypadkowym,
- po ujawnieniu nowego zagrożenia.
Okresowy przegląd wielu placówek prowadzi jako dobrą praktykę, ale to nie jest ustawowy wymóg. Osobnej uwagi wymagają grupy szczególne: kobieta w ciąży lub karmiąca (wykaz prac wzbronionych) oraz osoba z niepełnosprawnością (dostosowanie warunków, par. 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia ogólnego BHP). To wątek poboczny, ale w karcie warto przewidzieć na niego miejsce.
Czym grozi brak oceny ryzyka w placówce
Brak wymaganej oceny ryzyka to naruszenie obowiązków BHP, typowo ujawniane podczas kontroli lub po wypadku. Specyfika oświaty polega na tym, że kontrolę prowadzi nie tylko Państwowa Inspekcja Pracy, ale też organ prowadzący i kurator oświaty w ramach nadzoru pedagogicznego, a po wypadku ucznia lub pracownika dokumentacja oceny ryzyka jest jednym z pierwszych żądanych dokumentów. To nie zmienia wysokości kar z Kodeksu pracy, ale realnie zwiększa szansę, że brak wyjdzie na jaw. Przebieg takiej wizyty opisujemy we wpisie o kontroli PIP i sanepidu w szkole.
Sankcja za naruszenie przepisów lub zasad BHP wynika z art. 283 par. 1 Kp, a jej wysokość zmienia się w połowie 2026 roku. Poniższa tabela porządkuje stan dwustanowo.
| Sankcja | Do 7.07.2026 | Od 8.07.2026 |
|---|---|---|
| Grzywna (art. 283 par. 1 Kp) | od 1000 do 30000 zł | od 2000 do 60000 zł |
| Mandat karny PIP | do 2000 zł | do 5000 zł |
| Mandat przy ponownym naruszeniu (recydywa) | do 5000 zł | do 10000 zł |
Podstawą podwyższenia jest ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473), która wchodzi w życie co do zasady 8 lipca 2026 r. Pełne widełki, zasady recydywy i tryb mandatu omawiamy osobno, a tu sygnalizujemy tylko, że brak oceny ryzyka mieści się w tym przepisie.
Gotowe wzory kart oceny ryzyka dla nauczycieli
Składanie karty od zera, zwłaszcza dla kilku różnych stanowisk, pochłania czas, którego dyrektor nie ma na początku roku szkolnego. Dlatego przygotowaliśmy pakiet wzorów oceny ryzyka zawodowego nauczyciela w czterech wariantach: nauczyciel ogólny, nauczyciel WF, nauczyciel chemii oraz nauczyciel wychowania przedszkolnego i wczesnoszkolnego. Każda karta ma strukturę zgodną z par. 39a ust. 3: opis stanowiska, tabelę czynników z miejscem na poziom ryzyka i środki, wynik zbiorczy, datę i osoby oceniające oraz pole na potwierdzenie zapoznania nauczyciela z ryzykiem.
Warianty różnią się wstępnie wpisanymi czynnikami. Karta WF dokłada urazy mechaniczne, sprzęt sportowy i asekurację, karta chemii czynniki chemiczne, dygestorium i karty charakterystyki, a karta przedszkolna czynniki biologiczne oraz schylanie i podnoszenie dzieci. Poziomy ryzyka wpisane w pakiecie są przykładowe, bo ostateczny poziom dla konkretnego stanowiska zawsze ustala oceniający. Jeżeli chcesz, przygotujemy komplet kart dopasowany do Twojej placówki. Napisz do nas przez formularz kontaktowy, a odeślemy wzór dostosowany do stanowisk, które u Ciebie występują.
Najczęściej zadawane pytania
Czy dla nauczyciela trzeba zrobić ocenę ryzyka zawodowego?
Tak. Obowiązek oceny i udokumentowania ryzyka dotyczy każdego pracodawcy i każdej wykonywanej pracy, także nauczyciela. W placówce odpowiada za to dyrektor jako pracodawca. Podstawa: art. 226 Kodeksu pracy oraz par. 39a rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP.
Jaki czynnik jest najważniejszy w ocenie ryzyka nauczyciela?
Nadmierny wysiłek głosu. Przewlekłe choroby narządu głosu są ustawowo uznaną chorobą zawodową (poz. 15 wykazu, rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych, t.j. Dz.U. 2022 poz. 1836), co do zasady przy narażeniu trwającym co najmniej 15 lat. Dlatego karta nauczyciela różni się od typowej karty biurowej.
Czy ryzyko psychospołeczne (stres, wypalenie) trzeba ująć w ocenie?
Tak, jako jeden z czynników środowiska pracy. Wynika to pośrednio z art. 226 i art. 207 Kodeksu pracy, bo ocena obejmuje wszystkie czynniki, także psychospołeczne. Nie ma jednak osobnego, nazwanego ustawowego obowiązku oceny psychospołecznej, a planowane przepisy antymobbingowe są na 16 czerwca 2026 r. wciąż projektem (druk sejmowy nr 2289).
Czy karta oceny ryzyka nauczyciela ma urzędowy wzór?
Nie. Przepisy określają tylko, co dokument ma uwzględniać (opis stanowiska, czynniki, wyniki i środki dla każdego czynnika, datę i osoby oceniające, par. 39a ust. 3), ale nie narzucają formularza. Ważna jest zawartość, a nie szablon.
Czy ocena ryzyka nauczyciela WF lub chemii różni się od ogólnej?
Tak. Nauczyciel WF ma dodatkowe czynniki mechaniczne (sprzęt sportowy, asekuracja, urazy), a nauczyciel chemii czynniki chemiczne (odczynniki, opary, karty charakterystyki). Dlatego sensowne są odrębne karty dla każdego stanowiska, a nie jeden gotowiec.
Kto sporządza ocenę ryzyka w szkole i czy można ją zlecić?
Odpowiada dyrektor jako pracodawca. Może zlecić sporządzenie służbie BHP lub specjaliście z zewnątrz, ale odpowiedzialność za stan BHP zostaje przy dyrektorze (art. 207 par. 1 Kodeksu pracy).
Jak często aktualizować ocenę ryzyka nauczyciela?
Według przesłanek, a nie automatycznie co rok. Ocenę przegląda się między innymi przy nowym stanowisku lub przedmiocie, nowym wyposażeniu, zmianie organizacji pracy oraz po wypadku lub zdarzeniu potencjalnie wypadkowym. Okresowy przegląd to dobra praktyka, a nie ustawowy termin.
Czym grozi brak oceny ryzyka w placówce?
To naruszenie obowiązków BHP, typowo ujawniane podczas kontroli PIP lub po wypadku. Sankcja z art. 283 par. 1 Kodeksu pracy: do 7.07.2026 grzywna od 1000 do 30000 zł i mandat do 2000 zł, a od 8.07.2026 (Dz.U. 2026 poz. 473) grzywna od 2000 do 60000 zł i mandat do 5000 zł.
Przygotujemy ocenę ryzyka i przeszkolimy radę pedagogiczną
Komplet kart oceny ryzyka dla wszystkich stanowisk w placówce to dokumentacja, którą warto mieć gotową przed kontrolą i przed pierwszym wypadkiem, a nie po nim. Sporządzimy oceny ryzyka dla nauczycieli ogólnych, WF, chemii i przedszkola oraz przeprowadzimy szkolenie okresowe BHP całej rady pedagogicznej. Sprawdź najbliższy termin szkolenia BHP albo zobacz pełną ofertę szkoleń BHP dla oświaty dopasowaną do Twojej szkoły lub przedszkola.
Działamy z bazy w Płońsku i obsługujemy Warszawę, Płock oraz całe Mazowsze. Prowadzimy szkolenia otwarte w piątki, a na życzenie przyjeżdżamy przeszkolić całą kadrę bezpośrednio w placówce, w dowolnym miejscu w Polsce.