Klimatyzacja samochodowa i F-gazy: obowiązki i BHP warsztatu

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny. Wyjaśniamy, kto i kiedy musi mieć uprawnienie do obsługi klimatyzacji samochodowej oraz jakie zagrożenia BHP wiążą się z czynnikiem chłodniczym. Kursu F-gazowego ani zaświadczenia o odbytym szkoleniu nie prowadzimy. Szkolenie i egzamin przejdziesz w jednostce wpisanej do rejestru Urzędu Dozoru Technicznego (UDT).

Czy mechanik klimatyzacji musi mieć F-gaz? Tak, osoba, która odzyskuje czynnik chłodniczy z układu klimatyzacji w pojeździe, musi mieć stosowne uprawnienie, ale w samochodach osobowych (kategoria M1) i lekkich dostawczych (kategoria N1 do 1305 kg masy odniesienia) wystarcza zaświadczenie o odbytym szkoleniu, a nie pełny certyfikat F-gazowy dla personelu kategorii I-IV. Certyfikat kategorii I-IV dotyczy urządzeń stacjonarnych (chłodnictwo, klimatyzacja stacjonarna, pompy ciepła), a nie klimatyzacji w aucie osobowym. To rozróżnienie myli niemal cała branża, dlatego poniżej tłumaczymy je dokładnie, z podstawą prawną i z osobną warstwą bezpieczeństwa pracy, której konkurencyjne poradniki zwykle pomijają.

Czy mechanik klimatyzacji samochodowej musi mieć uprawnienie F-gaz

Tak. Osoba fizyczna, która wykonuje odzysk substancji kontrolowanych lub fluorowanych gazów cieplarnianych z układu klimatyzacji w niektórych pojazdach silnikowych, musi posiadać zaświadczenie o odbytym szkoleniu. Dla aut osobowych kategorii M1 oraz lekkich dostawczych kategorii N1 o masie odniesienia do 1305 kg jest to właśnie zaświadczenie o odbytym szkoleniu, a nie pełny certyfikat F-gazowy kategorii I-IV. Warto to podkreślić, bo wiele materiałów w sieci straszy obowiązkiem zdobycia certyfikatu kategorii, którego serwis klimatyzacji osobowej w ogóle nie potrzebuje.

Zwróć uwagę na ważną analogię organizacyjną. Podobnie jak przy uprawnieniach elektrycznych, uprawnienie ma konkretna osoba, a obowiązek zorganizowania bezpiecznej pracy spoczywa na warsztacie. Ta sama logika obowiązuje przy uprawnieniach SEP do 1 kV przy autach EV i HV: dokument posiada pracownik, a pracodawca odpowiada za ocenę ryzyka, środki ochrony i instrukcje. Zaświadczenie F-gazowe działa tak samo.

Kogo dokładnie dotyczy obowiązek

Obowiązek dotyczy osoby fizycznej, która faktycznie wykonuje czynności odzysku czynnika chłodniczego z układu klimatyzacji pojazdu. Nie chodzi tu o całą firmę w oderwaniu od ludzi, lecz o tego, kto realnie podłącza stację, odsysa i napełnia układ. W praktyce oznacza to, że warsztat osobowy musi albo zatrudniać osobę z zaświadczeniem, albo serwisant prowadzący działalność musi posiadać je samodzielnie. Bez osoby z odpowiednim zaświadczeniem warsztat nie powinien podejmować się obsługi czynnika.

Czego dotyczy: kategorie M1 i N1 oraz masa odniesienia 1305 kg

Reżim dotyczy pojazdów kategorii M1, czyli samochodów osobowych przeznaczonych do przewozu osób, mających najwyżej osiem miejsc poza miejscem kierowcy, oraz pojazdów kategorii N1 o masie odniesienia do 1305 kg, czyli lekkich aut dostawczych o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 tony. Masa odniesienia to według definicji UDT masa własna pojazdu powiększona o 100 kg. Granica 1305 kg masy odniesienia jest tu kluczowa i nie należy mylić jej z potocznym progiem 3,5 tony dopuszczalnej masy całkowitej, bo to dwie różne wielkości.

Czym różni się zaświadczenie MAC od certyfikatu F-gazowego kategorii I-IV

Czym różni się zaświadczenie o odbytym szkoleniu od certyfikatu F-gazowego? Zaświadczenie o odbytym szkoleniu (tak zwany reżim MAC) dotyczy klimatyzacji w pojazdach, czyli aut osobowych M1 i lekkich dostawczych N1 do 1305 kg masy odniesienia. Certyfikat F-gazowy dla personelu kategorii I-IV dotyczy urządzeń stacjonarnych, takich jak chłodnictwo, klimatyzacja stacjonarna i pompy ciepła, a nie samochodów osobowych. To dwa odrębne dokumenty, dwa różne reżimy i dwa różne zakresy zastosowania. Tabela na początku artykułu zestawia je punkt po punkcie.

Zaświadczenie MAC, czyli klimatyzacja w pojazdach

Skrót MAC pochodzi od angielskiego określenia klimatyzacji w pojazdach silnikowych (mobile air conditioning). Ten reżim obejmuje obsługę układów klimatyzacji w autach osobowych i lekkich dostawczych w zakresie opisanym wyżej. Dokumentem potwierdzającym uprawnienie jest zaświadczenie o odbytym szkoleniu wydane przez jednostkę certyfikowaną przez UDT. To prostsza ścieżka niż pełna certyfikacja personelu i jest dedykowana właśnie pojazdom, a nie instalacjom budynkowym.

Certyfikat F-gazowy kategorii I-IV, czyli urządzenia stacjonarne

Certyfikat dla personelu w kategoriach I, II, III i IV dotyczy urządzeń stacjonarnych: instalacji chłodniczych, klimatyzacji stacjonarnej, pomp ciepła oraz systemów ochrony przeciwpożarowej zawierających fluorowane gazy cieplarniane. Poszczególne kategorie różnią się zakresem dopuszczalnych czynności i wielkością urządzeń. Dla typowego warsztatu samochodowego obsługującego klimatyzację w autach osobowych ten certyfikat nie jest właściwym dokumentem. Jeżeli ktoś proponuje warsztatowi osobowemu certyfikat kategorii I-IV jako warunek serwisu klimatyzacji w samochodzie osobowym, miesza dwa różne reżimy.

Pułapka nazewnictwa: chłodnia na ciężarówce to nie klimatyzacja samochodowa

Łatwo wpaść w pułapkę słowną. Reżim MAC dotyczy klimatyzacji w kabinie aut osobowych M1 i lekkich dostawczych N1 do 1305 kg masy odniesienia. Agregat chłodniczy zabudowany na ciężarówce powyżej 3,5 tony, który chłodzi przestrzeń ładunkową, to nie jest klimatyzacja samochodowa w rozumieniu tego reżimu, lecz instalacja chłodnicza, którą obsługuje się według zasad właściwych dla urządzeń chłodniczych. Nazwa potoczna bywa myląca, dlatego zawsze patrz na kategorię pojazdu i rodzaj urządzenia, a nie na samo słowo chłodzenie.

Podstawa prawna i obowiązki warsztatu

Obowiązek posiadania uprawnienia do odzysku czynnika z klimatyzacji pojazdów wynika z przepisów o fluorowanych gazach cieplarnianych. Jest to reżim środowiskowy, odrębny od typowych przepisów BHP, co ma istotne znaczenie przy ustalaniu, kto kontroluje warsztat i kto nakłada kary.

Ustawa o f-gazach: aktualny tekst jednolity

Podstawą jest ustawa z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych, w aktualnym tekście jednolitym ogłoszonym w Dzienniku Ustaw z 2024 r. pod pozycją 1786. To nowszy tekst jednolity niż powszechnie linkowany w sieci Dz.U. 2020 poz. 2065 oraz starszy Dz.U. 2015 poz. 881, dlatego część poradników podaje nieaktualne odesłanie. Zgodnie z art. 37 ust. 1 tej ustawy osoba fizyczna wykonująca odzysk substancji kontrolowanych lub fluorowanych gazów cieplarnianych z systemów klimatyzacji w niektórych pojazdach silnikowych musi posiadać zaświadczenie o odbytym szkoleniu. Na poziomie unijnym reżim ten opiera się na rozporządzeniu Komisji (WE) nr 307/2008 ustanawiającym minimalne wymagania programów szkoleń, wydanym na podstawie dyrektywy 2006/40/WE dotyczącej klimatyzacji w pojazdach silnikowych.

Czy warsztat jako firma potrzebuje certyfikatu dla przedsiębiorcy

Dla samej klimatyzacji samochodowej w autach osobowych M1 i lekkich dostawczych N1 warsztat jako przedsiębiorca nie potrzebuje certyfikatu dla przedsiębiorców. Certyfikat dla przedsiębiorców dotyczy firm serwisujących urządzenia stacjonarne. Warsztat osobowy musi natomiast zapewnić, że odzysk czynnika wykonuje osoba z zaświadczeniem o odbytym szkoleniu, czyli zatrudnić taką osobę lub posiadać uprawnienie jako serwisant prowadzący działalność. To kolejny powód, dla którego nie należy automatycznie utożsamiać obsługi klimatyzacji w aucie z pełnym reżimem certyfikacji firm chłodniczych.

Kary za serwis bez uprawnień i bez naprawy nieszczelności

Kary za naruszenia w tym obszarze mają charakter administracyjny i nakłada je wojewódzki inspektor ochrony środowiska, czyli WIOŚ. Nie jest to domena Państwowej Inspekcji Pracy. To częste nieporozumienie: kontrolę w zakresie obowiązku F-gazowego prowadzi inspekcja ochrony środowiska, a nie inspektor pracy. Zgodnie z ustawą o f-gazach kara pieniężna rzędu 600 do 3000 zł grozi między innymi za napełnienie klimatyzacji pojazdu bez wcześniejszego usunięcia nieszczelności (art. 47), a kara pieniężna rzędu 4000 do 10000 zł między innymi za serwis lub naprawę klimatyzacji w pojazdach bez zaświadczenia o odbytym szkoleniu albo bez zatrudniania osoby z takim zaświadczeniem (art. 48). Pełny katalog naruszeń i przesłanek zawiera ustawa, a wysokość kary w konkretnej sprawie ustala organ. Trzeba też odróżnić ten reżim środowiskowy od kontroli BHP prowadzonej przez PIP, która rządzi się odrębnymi przepisami.

Zagrożenia BHP przy obsłudze klimatyzacji samochodowej

To część, którą sprzedażowe poradniki kursowe zwykle pomijają, a która jest sednem bezpiecznej pracy. Czynnik chłodniczy nie jest obojętny: bywa łatwopalny, występuje pod ciśnieniem, a w warunkach pożaru rozkłada się do związków silnie toksycznych i żrących. Te fakty techniczne są źródłem konkretnych obowiązków pracodawcy, które opisujemy na końcu sekcji. Jeżeli interesuje Cię szersze tło, zebraliśmy je w osobnym materiale o najczęstszych zagrożeniach BHP w warsztacie samochodowym.

R1234yf, czyli czynnik łatwopalny klasy A2L

Współczesnym czynnikiem stosowanym w klimatyzacji większości nowych pojazdów jest R1234yf (HFO-1234yf). Według normowej klasyfikacji ISO 817 oraz ASHRAE 34 należy on do klasy A2L, co oznacza niską toksyczność (litera A) i słabą palność (oznaczenie 2L). Jest to klasyfikacja normowa, a nie ustawowa, więc traktujemy ją jako wiedzę techniczną, nie jako przepis prawa. Słaba palność nie oznacza braku ryzyka. W obecności źródła zapłonu i odpowiedniego stężenia w powietrzu czynnik może się zapalić, dlatego praca z nim wymaga ostrożności i wykluczenia otwartego ognia w strefie serwisu.

Czynnik pod ciśnieniem i oparzenia kriogeniczne

Czynnik chłodniczy znajduje się w układzie pod ciśnieniem, a w postaci ciekłej ma bardzo niską temperaturę. Gwałtowne rozprężenie cieczy, na przykład przy nieostrożnym rozłączeniu przewodu lub rozszczelnieniu, prowadzi do silnego wychłodzenia i grozi oparzeniami kriogenicznymi, czyli odmrożeniami skóry i oczu. To realne ryzyko mechaniczne i termiczne, niezależne od palności. Dlatego przy pracy z czynnikiem konieczna jest ochrona dłoni i oczu oraz zachowanie procedury kontrolowanego odzysku zamiast upuszczania czynnika do atmosfery.

Rozkład termiczny do fluorowodoru

Pod wpływem ognia lub wysokiej temperatury R1234yf ulega rozkładowi termicznemu, w wyniku którego mogą powstać toksyczne i żrące opary, w tym fluorowodór (HF), halogenki karbonylu oraz tlenki węgla. Fluorowodór w kontakcie z wodą, na przykład z wilgocią skóry, błon śluzowych lub z wodą użytą do gaszenia, tworzy kwas fluorowodorowy, który jest silnie żrący, wchłania się przez skórę i może powodować stan bezpośredniego zagrożenia życia. To jeden z najpoważniejszych powodów, dla których w strefie pracy z czynnikiem nie wolno dopuszczać do otwartego ognia ani palić tytoniu, a stanowisko musi być prawidłowo wentylowane. Informacje o produktach rozkładu pochodzą z kart charakterystyki czynnika i z literatury technicznej, a nie z przepisu prawa, ale to one uzasadniają obowiązki BHP opisane niżej.

R134a, starszy czynnik i wycofywanie wysokich GWP

W starszych pojazdach spotyka się czynnik R134a, należący do klasy A1, czyli niepalny, ale o wysokim współczynniku ocieplenia globalnego (GWP rzędu 1430). Z tego powodu jest on objęty mechanizmem stopniowego ograniczania, a jego dostępność i cena zmieniają się w czasie. Z perspektywy BHP R134a jest niepalny, więc znika ryzyko zapłonu, ale pozostaje ryzyko związane z ciśnieniem i niską temperaturą cieczy, a także bezwzględny zakaz mieszania różnych czynników w jednym układzie i w jednej stacji serwisowej.

Środki ograniczające ryzyko i obowiązki pracodawcy

Ponieważ zagrożenia są realne, prawo nakłada na pracodawcę konkretne obowiązki. Najważniejsze z nich to:

• Ocena ryzyka zawodowego. Stanowisko obsługi klimatyzacji trzeba ocenić pod kątem czynnika łatwopalnego, pracy pod ciśnieniem oraz możliwości powstania fluorowodoru. Wynika to z art. 226 Kodeksu pracy oraz z przepisów ogólnych BHP dotyczących oceny ryzyka. To obowiązek, nie zalecenie.
• Środki ochrony indywidualnej. Pracodawca nieodpłatnie zapewnia sprawne i odpowiednie środki ochrony indywidualnej, zgodnie z art. 237 ze znaczkiem 6 Kodeksu pracy. W praktyce oznacza to między innymi rękawice odporne na niską temperaturę i chemikalia oraz ochronę oczu, a w razie potrzeby ochronę dróg oddechowych. Dobór konkretnych środków opiera się na karcie charakterystyki czynnika.
• Wentylacja stanowiska. Miejsce pracy musi być tak wentylowane, aby skutecznie usuwać lub rozcieńczać ulatniający się czynnik. To ogólny obowiązek wynikający z przepisów BHP dotyczących pomieszczeń pracy.
• Wykluczenie źródeł zapłonu. W strefie pracy z czynnikiem klasy A2L należy wykluczyć otwarty ogień i iskrzenie. W szczególnych sytuacjach, gdy może powstać atmosfera wybuchowa, na przykład przy wycieku w zamkniętym pomieszczeniu, konieczna jest dodatkowa analiza zgodna z przepisami dotyczącymi atmosfer wybuchowych. Typowy serwis zwykle nie tworzy strefy zagrożenia wybuchem, ale połączenie wycieku, zamkniętej przestrzeni i źródła zapłonu jest realnym zagrożeniem.
• Instrukcja BHP i sprzęt dedykowany. Na stanowisku powinna być dostępna instrukcja BHP obejmująca obsługę klimatyzacji oraz postępowanie awaryjne, zgodnie z art. 237 ze znaczkiem 4 Kodeksu pracy. Zaleca się też stosowanie detektora czynnika oraz dedykowanej stacji do odzysku i bezwzględny zakaz mieszania R1234yf z R134a.

Pierwsza pomoc przy kontakcie z czynnikiem chłodniczym

Przy obsłudze klimatyzacji mogą zdarzyć się dwa typy obrażeń: odmrożenie skóry lub oczu od gwałtownie rozprężonego czynnika oraz podrażnienie albo poparzenie związane z produktami rozkładu, w tym z fluorowodorem. W obu sytuacjach kluczowe jest szybkie i prawidłowe pierwsze działanie, a następnie kontakt z pomocą medyczną, bo skutki kontaktu z kwasem fluorowodorowym mogą rozwijać się z opóźnieniem. Nie zastępujemy tu roli ratownika ani lekarza, zwracamy tylko uwagę, że warsztat powinien być przygotowany na takie zdarzenia. Praktyczne umiejętności reagowania w nagłych wypadkach najlepiej przećwiczyć na szkoleniu z pierwszej pomocy, a apteczka i procedury powinny być dostosowane do realnych zagrożeń na stanowisku.

Gdzie zrobić kurs F-gaz na klimatyzację samochodową

Kurs F-gazowy oraz egzamin kończący się zaświadczeniem o odbytym szkoleniu prowadzą wyłącznie jednostki certyfikowane przez Urząd Dozoru Technicznego. Aktualną listę takich podmiotów znajdziesz w rejestrze jednostek wydających zaświadczenia o odbytym szkoleniu (UDT), dostępnym na stronie urzędu. To właściwy i bezstronny kierunek, bez wskazywania konkretnego ośrodka komercyjnego.

Dla jasności: Centrum Szkoleń BHP BHPolska nie prowadzi kursu F-gazowego, nie organizuje egzaminu F-gazowego i nie wydaje zaświadczenia o odbytym szkoleniu (MAC). Uprawnienie do odzysku czynnika zdobędziesz w jednostce z rejestru UDT. My zajmujemy się tym, co dzieje się wokół tego uprawnienia w warsztacie, czyli bezpieczeństwem i higieną pracy, uprawnieniami elektrycznymi oraz oceną ryzyka.

Czym zajmuje się BHPolska w warsztacie samochodowym

Nasza rola zaczyna się tam, gdzie kończy się sam kurs F-gazowy. Posiadanie zaświadczenia przez mechanika to jedno, a zorganizowanie bezpiecznej i zgodnej z przepisami pracy w warsztacie to drugie, i właśnie to drugie jest naszą domeną. Wspieramy warsztaty samochodowe w pełnym zakresie BHP, od szkoleń, przez ocenę ryzyka, po uprawnienia elektryczne przy pojazdach elektrycznych.

• Szkolenia BHP wstępne i okresowe dla pracowników warsztatu, dopasowane do realnych zagrożeń na stanowiskach, w tym szkolenia okresowe BHP.
• Ocena ryzyka zawodowego dla stanowisk obsługi pojazdów, uwzględniająca czynnik chłodniczy, pracę pod ciśnieniem i inne czynniki obecne w warsztacie.
• Uprawnienia elektryczne i praca przy autach EV oraz HV, w tym szkolenie BHP dla elektromechaników oraz przygotowanie do bezpiecznej pracy przy układach wysokonapięciowych.
• Szkolenie z pierwszej pomocy dostosowane do zagrożeń warsztatowych, łącznie z reagowaniem na oparzenia i odmrożenia.

Krótko mówiąc: kurs F-gazowy zrobisz w jednostce UDT, a my zadbamy o resztę BHP w Twoim warsztacie. Jeśli serwisujesz klimatyzację w autach elektrycznych, naturalnym uzupełnieniem są uprawnienia SEP do 1 kV przy autach EV i HV, bo praca przy wysokim napięciu to odrębny obowiązek od obsługi czynnika chłodniczego. Sprawdź terminy szkoleń i wybierz dogodny dla swojego zespołu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy do klimatyzacji w aucie osobowym potrzebny jest certyfikat F-gaz kategorii I-IV?

Nie. Do obsługi klimatyzacji w aucie osobowym M1 i lekkim dostawczym N1 do 1305 kg masy odniesienia wystarcza zaświadczenie o odbytym szkoleniu (reżim MAC). Certyfikat kategorii I-IV dotyczy urządzeń stacjonarnych, takich jak chłodnictwo i pompy ciepła, a nie samochodów osobowych.

Czy R1234yf jest palny?

Tak, w ograniczonym stopniu. Według normowej klasyfikacji ISO 817 oraz ASHRAE 34 R1234yf należy do klasy A2L, czyli jest słabo palny. Słaba palność nie oznacza braku ryzyka, dlatego w strefie pracy z tym czynnikiem należy wykluczyć otwarty ogień i iskrzenie.

Co powstaje przy spaleniu R1234yf?

Przy rozkładzie termicznym, na przykład w warunkach pożaru, mogą powstać toksyczne i żrące opary, w tym fluorowodór (HF). Fluorowodór w kontakcie z wodą tworzy silnie żrący kwas fluorowodorowy, który wchłania się przez skórę i może powodować stan zagrożenia życia.

Czy klimatyzacja w aucie elektrycznym też podlega obowiązkowi F-gaz?

Tak. Klimatyzacja w samochodzie elektrycznym kategorii M1 korzysta z tego samego czynnika chłodniczego i podlega temu samemu reżimowi MAC, czyli wymaga zaświadczenia o odbytym szkoleniu. Dodatkowo praca przy autach EV i HV wiąże się z odrębnym obowiązkiem w zakresie wysokiego napięcia, czyli z uprawnieniami SEP, które są niezależne od uprawnienia F-gazowego.

Jaka jest kara za serwis klimatyzacji bez uprawnień?

Za serwis lub naprawę klimatyzacji w pojazdach bez zaświadczenia o odbytym szkoleniu albo bez zatrudniania osoby z takim zaświadczeniem grozi kara pieniężna rzędu 4000 do 10000 zł (art. 48 ustawy o f-gazach). Odrębna kara rzędu 600 do 3000 zł (art. 47) grozi między innymi za napełnienie klimatyzacji bez wcześniejszej naprawy nieszczelności. Kary administracyjne nakłada wojewódzki inspektor ochrony środowiska (WIOŚ).

Czy BHPolska prowadzi kurs F-gaz?

Nie. Nie prowadzimy kursu F-gazowego ani nie wydajemy zaświadczenia o odbytym szkoleniu. Kurs i egzamin przejdziesz w jednostce z rejestru UDT. My zajmujemy się szkoleniami BHP, uprawnieniami SEP i EV oraz oceną ryzyka zawodowego w warsztacie.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1786 (art. 37 ust. 1, art. 47, art. 48).
• Rozporządzenie Komisji (WE) nr 307/2008 oraz dyrektywa 2006/40/WE dotycząca klimatyzacji w pojazdach silnikowych (reżim MAC).
• Rozporządzenie (UE) 2015/2067 dotyczące certyfikacji personelu w zakresie urządzeń stacjonarnych (kategorie I-IV).
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277 (art. 226 ocena ryzyka, art. 237 ze znaczkiem 4 instrukcje, art. 237 ze znaczkiem 6 środki ochrony indywidualnej).
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, tekst jednolity Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 (ocena ryzyka, wentylacja).
• Normy techniczne ISO 817 oraz ASHRAE 34 (klasy palności czynników, w tym A1 i A2L) wraz z kartami charakterystyki czynników R1234yf i R134a. To źródła normowe i techniczne, nie akty prawa.

Stan prawny na dzień 22 czerwca 2026 r. Przepisy unijne dotyczące fluorowanych gazów cieplarnianych były nowelizowane, a krajowe akty wykonawcze mogą się zmieniać, dlatego przed podjęciem decyzji warto zweryfikować aktualny stan w UDT oraz w obowiązujących aktach prawnych.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Nie prowadzimy kursu F-gazowego ani nie wydajemy zaświadczenia o odbytym szkoleniu. Uprawnienie do obsługi klimatyzacji samochodowej zdobędziesz w jednostce wpisanej do rejestru UDT.