Szkolenie BHP a umowa zlecenie, B2B i praktykant: kto je musi mieć

Wśród przedsiębiorców i osób współpracujących krąży wygodne przekonanie: skoro przepisy o szkoleniu BHP mówią o "pracowniku", to umowa zlecenie, kontrakt B2B czy praktyka są poza tym obowiązkiem. To uproszczenie, które potrafi słono kosztować. Kodeks pracy rozciąga obowiązki z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy daleko poza klasyczny etat, a w przypadku praktykantów, uczniów i stażystów obowiązek przeszkolenia wynika wprost z brzmienia przepisów.

W tym wpisie tłumaczę, kto poza pracownikiem na umowie o pracę musi przejść BHP: zleceniobiorca, samozatrudniony na fakturze, praktykant, uczeń i stażysta z urzędu pracy. Pokazuję, co mówi prawo, gdzie kończy się litera przepisu, a zaczyna praktyka inspekcji pracy, oraz kto za to wszystko płaci. Stan prawny na dzień 13 czerwca 2026 r.

Mit "umowa zlecenie = bez BHP" i krótka odpowiedź na start

Krótka odpowiedź brzmi: to zależy od tego, gdzie i w jakich warunkach praca jest wykonywana, ale "zlecenie i B2B są poza BHP" jest mitem. Gdy praca odbywa się w zakładzie zlecającego lub w wyznaczonym przez niego miejscu, a tym bardziej gdy wiąże się z realnymi zagrożeniami, obowiązki BHP jak najbardziej wchodzą w grę. Inaczej wygląda tylko sytuacja w pełni niezależnego przedsiębiorcy, który działa wyłącznie u siebie i na własny rachunek.

Skąd się bierze mit

Źródłem nieporozumienia jest język samych przepisów o szkoleniu. Kodeks pracy w art. 237(3) nakazuje przeszkolić w zakresie BHP i kierować na szkolenia okresowe "pracownika". Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1327) również operuje pojęciem "pracownik" i "nowo zatrudnieni pracownicy". Stąd potoczny, lecz błędny wniosek: skoro zleceniobiorca i współpracownik B2B nie są pracownikami w rozumieniu Kodeksu pracy, to BHP ich nie dotyczy.

Dlaczego to nieprawda: art. 304 i art. 304(1) Kodeksu pracy

To rozumowanie pomija dwa kluczowe przepisy, które celowo wyprowadzają obowiązki BHP poza stosunek pracy. Pierwszy to art. 304 par. 1 Kodeksu pracy. Stanowi on, że pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, a także osobom prowadzącym na własny rachunek działalność gospodarczą w takim zakładzie lub miejscu. Innymi słowy, zleceniobiorca i samozatrudniony na cudzym terenie są objęci ochroną wprost.

Drugi filar to art. 304(1) Kodeksu pracy. Przenosi on obowiązki BHP pracownika z art. 211 Kp na osoby pracujące na innej podstawie niż stosunek pracy oraz na samozatrudnionych, w zakresie określonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę. A art. 211 pkt 1 wymienia jako podstawowy obowiązek właśnie to, by "znać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, brać udział w szkoleniu i instruktażu z tego zakresu oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym". To ten obowiązek art. 304(1) nakłada również na zleceniobiorcę i współpracownika B2B. Brzmienie tych przepisów łatwo zweryfikować w karcie aktu w ISAP (Kodeks pracy, t.j. Dz.U. 2025 poz. 277).

Tabela: kto, na jakiej podstawie i co go obowiązuje w zakresie BHP

Poniższe zestawienie porządkuje cały temat. Zwróć uwagę na rubrykę dotyczącą zleceniobiorcy i B2B w cudzym zakładzie: opisuję ją jako "tak co do istoty", a nie "pełny tryb pracowniczy". To celowe. Prawo wymaga tu zapewnienia bezpiecznych warunków i znajomości zasad BHP, ale nie narzuca identycznego, sformalizowanego schematu instruktażu i szkoleń okresowych co przy umowie o pracę.

Umowa zlecenie i umowa o dzieło: czy zleceniobiorca musi mieć szkolenie BHP?

To pytanie zadaje sobie najwięcej osób, więc rozbiję je na cztery warstwy: co mówi prawo, czego prawo nie mówi, co mówi praktyka, i kto płaci.

Co mówi prawo

Punktem wyjścia jest art. 304 par. 1 Kodeksu pracy. Jeśli zlecenie jest wykonywane w zakładzie zlecającego albo w miejscu przez niego wyznaczonym, to na zlecającym ciąży obowiązek zapewnienia zleceniobiorcy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, tych samych co dla pracowników. Do tego dochodzi art. 304(1) w związku z art. 211 Kp: zleceniobiorca ma znać i przestrzegać zasad BHP oraz brać udział w szkoleniu i instruktażu w zakresie wyznaczonym przez organizującego pracę. Te dwa przepisy działają łącznie. Przy pracy z realnymi zagrożeniami przeszkolenie BHP zleceniobiorcy jest praktyczną konsekwencją prawa, a nie dobrą wolą zlecającego.

Czego prawo nie mówi

Tu trzeba być uczciwym, bo wiele poradników przesadza w drugą stronę. Kodeks pracy nie przewiduje dla zleceniobiorcy sztywnego, sformalizowanego trybu "instruktaż wstępny ogólny i stanowiskowy plus szkolenie okresowe co X lat" w takim kształcie, w jakim rozporządzenie szkoleniowe nakłada go na pracownika. To rozporządzenie wymienia z nazwy pracowników, studentów i uczniów, ale nie wskazuje zleceniobiorcy ani samozatrudnionego jako adresata instruktażu wstępnego czy szkolenia okresowego. Zakres obowiązków BHP zleceniobiorcy z art. 304(1) jest "w zakresie określonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę". To organizujący pracę decyduje, czego konkretnie wymaga: jakiego instruktażu, zaznajomienia z zagrożeniami, instrukcji stanowiskowych i środków ochrony. Nie ma jednego ustawowego pakietu identycznego dla każdego zleceniobiorcy.

Uczciwe podsumowanie brzmi więc tak: nie pisz w umowie ani w głowie, że "zleceniobiorca musi mieć szkolenie wstępne i okresowe", bo to nadinterpretacja. Pisz raczej: zlecający musi zapewnić bezpieczne warunki, a przy realnych zagrożeniach przeszkolić zleceniobiorcę w zakresie adekwatnym do ryzyka. Jeżeli interesuje Cię, czym formalnie różni się instruktaż ogólny od stanowiskowego, wyjaśniam to w osobnym wpisie o tym, czym różni się szkolenie wstępne BHP od instruktażu stanowiskowego.

Co mówi praktyka i PIP

Praktyka kontrolna Państwowej Inspekcji Pracy jest tu spójna i przewidywalna. Zdaniem PIP osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych w warunkach, w których występują zagrożenia dla zdrowia lub życia, powinny zostać przeszkolone w zakresie BHP i posiadać orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań, jeżeli rodzaj pracy tego wymaga. Nie wynika to z osobnego przepisu o "szkoleniu zleceniobiorcy", tylko z obowiązku zapewnienia bezpiecznych warunków (art. 207 par. 2 w związku z art. 304 par. 1 Kp) i z elementarnej zasady, że nie wolno dopuścić do pracy osoby bez dostatecznej znajomości zasad BHP. Traktuj to jako ugruntowane stanowisko inspekcji i praktykę, nie jako literalny przepis.

Kto płaci za szkolenie i badania zleceniobiorcy

Co do zasady płaci zlecający, czyli organizujący pracę. To na nim ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków (art. 304 par. 1 Kp), a koszty BHP nie powinny obciążać osoby wykonującej pracę. Strony mogą rozłożyć szczegóły inaczej w samej umowie, ale żadna klauzula umowna nie zdejmuje ze zlecającego prawnego obowiązku zapewnienia warunków pracy. Podobnie z badaniami: prawo nie nakłada na zleceniobiorcę automatycznie pracowniczych badań okresowych, jednak gdy rodzaj i warunki pracy wiążą się z zagrożeniami, obowiązek zapewnienia bezpiecznych warunków prowadzi w praktyce do skierowania zleceniobiorcy na badania, na koszt zlecającego.

Samozatrudnienie i B2B: czy współpracownik na fakturze musi mieć BHP?

To drugi popularny mit, ale niuansowy, bo odpowiedź zależy od jednej rzeczy: czyim terenem i czyją organizacją pracy posługuje się samozatrudniony.

B2B w zakładzie lub miejscu wyznaczonym przez zlecającego

Osoba prowadząca działalność gospodarczą, która wykonuje pracę w zakładzie zlecającego lub w wyznaczonym przez niego miejscu, jest objęta tymi samymi przepisami co zleceniobiorca. Art. 304 par. 1 wymienia ją wprost obok osób na innej podstawie niż stosunek pracy, więc zlecający ma zapewnić jej bezpieczne i higieniczne warunki. Z kolei art. 304(1) nakłada na samozatrudnionego obowiązki BHP z art. 211 w zakresie wyznaczonym przez organizatora pracy. Dodatkowo art. 304 par. 3 Kp rozciąga obowiązek zapewnienia bezpiecznych warunków odpowiednio także na przedsiębiorców niebędących pracodawcami, którzy organizują pracę osób na innej podstawie niż stosunek pracy lub samozatrudnionych. Wniosek jest jednoznaczny: współpracownik B2B na cudzym terenie nie jest poza BHP.

Wielu wykonawców w jednym miejscu: koordynator BHP

Gdy w tym samym miejscu pracuje jednocześnie kilka ekip związanych z różnymi podmiotami, na przykład pracownicy zlecającego i podwykonawcy na fakturach, pojawia się potrzeba koordynacji. Art. 208 par. 1 Kodeksu pracy nakazuje w takiej sytuacji współpracę i wyznaczenie koordynatora sprawującego nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy wszystkich osób w danym miejscu. Sam przepis mówi literalnie o "pracownikach zatrudnionych przez różnych pracodawców", więc przy mieszanych ekipach z udziałem samozatrudnionych traktuj go jako wzorzec dobrej praktyki koordynacji BHP, a nie jako obowiązek narzucony wprost wobec każdego B2B. W realiach budowy czy dużego serwisu to i tak standard, którego rozsądny inwestor pilnuje.

Czysty B2B na własny rachunek, we własnym miejscu

Tu mit działa w drugą stronę i okazuje się prawdziwy. Samozatrudniony, który wykonuje pracę wyłącznie we własnym miejscu i na własny rachunek, bez wchodzenia do zakładu ani miejsca wyznaczonego przez zlecającego, nie jest objęty obowiązkiem BHP narzuconym przez zlecającego z art. 304. Przepisy o ochronie pracy chronią osoby pracujące w cudzym zakładzie i pod cudzą organizacją, a nie regulują tego, jak niezależny przedsiębiorca urządza własne stanowisko. To, czy taki przedsiębiorca powinien przeszkolić sam siebie, to odrębne zagadnienie, które omawiam we wpisie o tym, czy pracodawca i właściciel firmy musi mieć szkolenie BHP.

Dlaczego kontrakty i tak wymagają aktualnego szkolenia BHP

W praktyce wielu samozatrudnionych słyszy od zleceniodawcy: "bez aktualnego szkolenia BHP i badań nie wejdziesz na obiekt". Dzieje się tak z dwóch różnych powodów naraz, które warto rozdzielić. Po pierwsze z prawa: na terenie zlecającego obowiązki BHP dotyczą także samozatrudnionego (art. 304(1) Kp). Po drugie z umowy: zleceniodawcy regularnie wpisują do kontraktów wymóg aktualnego szkolenia BHP i orzeczenia lekarskiego dla podwykonawców, co bywa surowsze niż minimum ustawowe. Pierwsza podstawa to przepis, druga to swoboda kontraktowa zamawiającego. Obie są skuteczne.

Praktykant, uczeń i stażysta: kto i jak szkoli

To najtwardszy fragment całego tematu, bo obowiązek przeszkolenia wynika tu wprost z brzmienia przepisów, a nie z wykładni. Im bliżej ucznia i stażysty, tym pewniejszy grunt.

Student na praktyce i uczeń na praktycznej nauce zawodu

Rozporządzenie szkoleniowe wymienia tych dwoje wprost. Zgodnie z par. 10 ust. 1 instruktaż ogólny odbywają, przed dopuszczeniem do wykonywania pracy, nowo zatrudnieni pracownicy, studenci odbywający u pracodawcy praktykę studencką oraz uczniowie odbywający praktyczną naukę zawodu. Z kolei par. 11 ust. 1 wymienia ucznia odbywającego praktyczną naukę zawodu oraz studenta na praktyce studenckiej obok pracowników na stanowiskach robotniczych i narażonych jako osoby, dla których przeprowadza się instruktaż stanowiskowy. Taki instruktaż kończy się sprawdzianem wiedzy i umiejętności, który stanowi podstawę dopuszczenia do pracy na danym stanowisku (par. 11 ust. 6). Krótko mówiąc: praktykant i uczeń przechodzą instruktaż ogólny, a na stanowiskach robotniczych lub narażonych także stanowiskowy. To wynika wprost z przepisu.

Praktyka absolwencka

Praktyka absolwencka to osobny reżim, uregulowany w ustawie z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1578). Jej art. 6 stanowi, że podmiot przyjmujący na praktykę zapewnia praktykantowi, na dotyczących pracowników zasadach określonych w odrębnych przepisach, bezpieczne i higieniczne warunki odbywania praktyki, w tym, w zależności od rodzaju świadczeń i zagrożeń, odpowiednie środki ochrony indywidualnej. Sformułowanie "na dotyczących pracowników zasadach" odsyła do reżimu BHP jak dla pracowników, co w praktyce obejmuje zaznajomienie z zagrożeniami i instruktaż adekwatny do rodzaju praktyki. Dla kontekstu warto pamiętać, że praktyka absolwencka może być odpłatna lub nieodpłatna i nie może trwać dłużej niż 3 miesiące, co odróżnia ją od praktyki studenckiej i od stażu z urzędu pracy.

Staż z urzędu pracy

Najmocniejszy punkt po stronie osoby uczącej się zawodu. Organizator stażu zapewnia bezrobotnemu odbywającemu staż, na zasadach przewidzianych dla pracowników, bezpieczne i higieniczne warunki odbywania stażu, szkolenie w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów przeciwpożarowych, a także odzież i obuwie robocze, środki ochrony indywidualnej i inne świadczenia BHP jak dla pracowników. Wynika to z ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620), która zastąpiła wcześniejszą ustawę o promocji zatrudnienia. Ustawa wprost wymienia szkolenie w zakresie BHP jako obowiązek organizatora stażu, więc tu nie ma pola do dyskusji.

Pracownik młodociany

Na koniec sygnalnie, bo to osobny i surowszy świat. Młodociany zatrudniony w celu przygotowania zawodowego jest pracownikiem, więc podlega pełnemu trybowi szkoleń BHP jak każdy pracownik, czyli instruktażowi ogólnemu i stanowiskowemu. Dodatkowo obejmuje go odrębny, bardziej restrykcyjny reżim z działu IX Kodeksu pracy (art. 190 i następne), w tym katalog prac wzbronionych młodocianym. Szczegółów tego reżimu tu nie rozwijam, bo to temat na osobne opracowanie.

A co z samym pracodawcą i właścicielem firmy?

To częste dopowiedzenie do tematu, ale celowo go tutaj nie rozwijam, żeby nie mieszać dwóch różnych relacji. Niniejszy wpis dotyczy układu zlecający kontra zleceniobiorca, B2B lub praktykant. Obowiązek szkolenia BHP samego pracodawcy i kadry kierowniczej, a także pytanie, czy samozatrudniony działający u siebie musi szkolić sam siebie, omawiam osobno we wpisie o tym, czy pracodawca i właściciel firmy musi mieć szkolenie BHP.

Co grozi, gdy zleceniobiorca lub praktykant pracuje bez przeszkolenia

Za stan BHP w miejscu pracy odpowiada organizujący pracę (art. 207 par. 1 Kp). Dopuszczenie zleceniobiorcy, samozatrudnionego czy praktykanta do pracy w warunkach zagrożeń bez wymaganego przygotowania BHP może zostać zakwalifikowane jako wykroczenie przeciwko prawom osoby wykonującej pracę. Co istotne, art. 283 par. 1 Kodeksu pracy obejmuje odpowiedzialnością osobę kierującą nie tylko "pracownikami", ale i "innymi osobami fizycznymi", a więc także zleceniobiorcami i współpracownikami. Za zaniedbanie BHP wobec zleceniobiorcy również grozi więc odpowiedzialność wykroczeniowa. Konkretne kwoty grzywien i tryb mandatowy inspekcji pracy omawiam w osobnym wpisie o tym, co grozi za brak szkolenia BHP i ile wynosi mandat PIP.

FAQ

Czy na umowie zlecenie trzeba mieć szkolenie BHP?

Tak, gdy zlecenie jest wykonywane w warunkach zagrożeń albo w zakładzie lub miejscu wyznaczonym przez zlecającego. Kodeks pracy nie nakłada na zleceniobiorcę sztywnego trybu "wstępne plus okresowe" jak na pracownika, ale zlecający ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki (art. 304 par. 1), a zleceniobiorca ma znać i przestrzegać zasad BHP oraz brać udział w szkoleniu lub instruktażu w zakresie wyznaczonym przez zlecającego (art. 304(1) w zw. z art. 211). W praktyce, przy realnych zagrożeniach, oznacza to przeszkolenie BHP adekwatne do ryzyka i, gdy trzeba, badania lekarskie.

Kto płaci za BHP na zleceniu?

Co do zasady zlecający, czyli organizujący pracę, bo to na nim ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (art. 304 par. 1 Kp), a koszty BHP nie powinny obciążać osoby wykonującej pracę. Strony mogą uregulować szczegóły w umowie, ale to nie zdejmuje ze zlecającego prawnego obowiązku zapewnienia warunków.

Czy B2B, czyli samozatrudniony, musi mieć szkolenie BHP?

Zależy gdzie pracuje. Gdy współpracownik B2B wykonuje pracę na terenie zlecającego lub w wyznaczonym przez niego miejscu, obowiązki BHP go dotyczą: zlecający zapewnia bezpieczne warunki (art. 304 par. 1), a samozatrudniony ma obowiązki BHP z art. 211 w zakresie wyznaczonym przez organizatora pracy (art. 304(1)). Czysty B2B na własny rachunek, we własnym miejscu, bez wchodzenia do cudzego zakładu, nie ma obowiązku narzuconego przez zlecającego.

Czy praktykant musi mieć szkolenie BHP?

Tak. Student na praktyce studenckiej i uczeń na praktycznej nauce zawodu odbywają instruktaż ogólny, a na stanowiskach robotniczych i narażonych także instruktaż stanowiskowy, przed dopuszczeniem do pracy (rozporządzenie szkoleniowe, par. 10 ust. 1 i par. 11 ust. 1). Praktykant absolwencki ma zapewnione bezpieczne i higieniczne warunki na zasadach jak dla pracowników, bo tak stanowi ustawa o praktykach absolwenckich (art. 6).

Czy umowa o dzieło wymaga szkolenia BHP?

Tak samo jak zlecenie. Gdy dzieło jest wykonywane w zakładzie lub miejscu wyznaczonym przez zamawiającego i wiąże się z zagrożeniami, stosuje się art. 304 par. 1 i art. 304(1) Kp. Sama nazwa umowy nie przesądza sprawy, bo przepisy mówią ogólnie o osobach wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy.

Podsumowanie i co dalej

Mit "zlecenie i B2B są poza BHP" rozsypuje się przy zderzeniu z art. 304 i art. 304(1) Kodeksu pracy. Gdy praca odbywa się na terenie zlecającego lub w warunkach zagrożeń, obowiązki BHP dotyczą zleceniobiorcy i samozatrudnionego, a koszty co do zasady ponosi organizujący pracę. Praktykant, uczeń i stażysta z urzędu pracy mają przeszkolenie zagwarantowane wprost przepisami. Poza obowiązkiem narzuconym przez zlecającego zostaje tylko w pełni niezależny przedsiębiorca działający u siebie. Jeśli zastanawiasz się, jak często wraca obowiązek szkolenia okresowego u samych pracowników, wyjaśniam to w osobnym wpisie o tym, co ile lat jest szkolenie okresowe BHP według stanowiska.

Jako Centrum Szkoleń BHP "BHPolska" z bazą w Płońsku dobierzemy szkolenie do realnej pracy i ryzyka: dla nowych pracowników, praktykantów i stażystów prowadzimy szkolenia wstępne BHP, a dla firm z podwykonawcami pomożemy przeszkolić całe ekipy mieszane na obiekcie. Działamy wyjazdowo na terenie Warszawy, Płocka i całego Mazowsza, a szkolenia otwarte organizujemy w piątki. Sprawdź najbliższy termin szkolenia BHP i zarezerwuj miejsce dla swojego zespołu, zleceniobiorców i podwykonawców.

Stan prawny na dzień 13 czerwca 2026 r.