Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje praktycznego szkolenia z pierwszej pomocy. Obsługi AED pod presją uczysz się na zajęciach praktycznych z instruktorem.
Zgodne z wytycznymi Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) 2021.
Nagłe zatrzymanie krążenia może spotkać każdego, w pracy, w domu, na ulicy czy w szkole. W takiej sytuacji liczy się każda sekunda, a dwie rzeczy decydują o tym, czy poszkodowany przeżyje: szybkie rozpoczęcie resuscytacji i jak najwcześniejsze użycie automatycznego defibrylatora zewnętrznego, czyli AED. Dobra wiadomość jest taka, że AED zostało zaprojektowane z myślą o osobach bez wykształcenia medycznego. Urządzenie samo prowadzi ratującego głosem i nie pozwala podać wstrząsu, jeśli nie jest on potrzebny. Poniżej znajdziesz prostą instrukcję AED krok po kroku oraz odpowiedzi na najczęstsze obawy.
- Włącz AED i postępuj zgodnie z poleceniami głosowymi.
- Odsłoń klatkę piersiową poszkodowanego, w razie potrzeby osusz i ogol miejsca naklejenia elektrod.
- Naklej jedną elektrodę poniżej prawego obojczyka, drugą po lewej stronie klatki na linii środkowo-pachowej.
- Odsuń się i nie dotykaj poszkodowanego podczas analizy rytmu.
- Jeśli AED zaleci wstrząs, upewnij się, że nikt nie dotyka poszkodowanego, i naciśnij przycisk.
- Natychmiast wróć do RKO 30:2; AED ponownie przeanalizuje rytm po około 2 minutach.
Co to jest AED i jak działa
AED (z angielskiego Automated External Defibrillator) to automatyczny defibrylator zewnętrzny, czyli niewielkie, przenośne urządzenie, które potrafi rozpoznać nieprawidłowy rytm serca i, jeśli to konieczne, podać kontrolowany wstrząs elektryczny. Celem tego wstrząsu jest przerwanie chaotycznej pracy serca i danie mu szansy na powrót do prawidłowego rytmu.
Najczęstszą przyczyną nagłego zatrzymania krążenia u dorosłych jest migotanie komór. Serce nie kurczy się wtedy w sposób uporządkowany, lecz drży, przez co przestaje tłoczyć krew. Jedyną skuteczną metodą przerwania takiego rytmu jest właśnie defibrylacja. Tu pojawia się kluczowa rola czasu: z każdą minutą bez resuscytacji i defibrylacji szanse poszkodowanego na przeżycie znacząco maleją. Dlatego AED umieszcza się dziś w galeriach handlowych, na dworcach, w urzędach, zakładach pracy i szkołach, aby świadek zdarzenia mógł działać, zanim dotrze zespół ratownictwa medycznego.
Warto podkreślić, że AED nie zastępuje uciśnięć klatki piersiowej. Najlepszy efekt daje połączenie wysokiej jakości resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) z jak najwcześniejszą defibrylacją. Jeśli chcesz odświeżyć sam schemat uciśnięć i oddechów, zajrzyj do naszego poradnika RKO krok po kroku u osoby dorosłej.
Jak używać AED krok po kroku, pełna instrukcja
Poniższa instrukcja AED pokazuje pełną sekwencję postępowania. Pamiętaj, że jeśli na miejscu jest druga osoba, jedna prowadzi uciśnięcia klatki piersiowej, a druga przygotowuje defibrylator, dzięki czemu nie tracicie cennego czasu.
1. Włącz urządzenie i słuchaj poleceń
Otwórz pokrywę lub naciśnij przycisk zasilania. Od tego momentu AED zacznie wydawać polecenia głosowe, a często także wyświetlać komunikaty na ekranie. Twoim zadaniem jest po prostu spokojnie wykonywać kolejne instrukcje. Nie musisz niczego ustawiać ani znać żadnych parametrów, urządzenie samo dobierze wszystko, co potrzebne.
2. Odsłoń i przygotuj klatkę piersiową
Usuń lub rozetnij ubranie, aby odsłonić nagą klatkę piersiową. Skóra w miejscach naklejenia elektrod musi być sucha, więc jeśli poszkodowany jest spocony lub mokry, szybko ją osusz. Gdy skóra jest mocno owłosiona w miejscu przyklejenia, ogol ją, korzystając z maszynki, która zwykle znajduje się w zestawie AED. Dobry kontakt elektrody ze skórą jest warunkiem skutecznego wyładowania.
3. Naklej elektrody we właściwych miejscach
Na każdej elektrodzie znajduje się rysunek pokazujący prawidłowe umiejscowienie, więc nawet bez doświadczenia trudno o pomyłkę. Jedną elektrodę naklej poniżej prawego obojczyka, tuż przy mostku. Drugą umieść na lewej stronie klatki piersiowej, w linii środkowo-pachowej, czyli mniej więcej poniżej lewej pachy. Dociśnij elektrody dokładnie do skóry na całej powierzchni.
| Elektroda | Miejsce naklejenia |
|---|---|
| Prawa | Poniżej prawego obojczyka, przy mostku |
| Lewa | Lewa strona klatki piersiowej, linia środkowo-pachowa |
4. Nie dotykaj poszkodowanego podczas analizy
Gdy elektrody są na miejscu, AED rozpocznie analizę rytmu serca. Usłyszysz polecenie, aby odsunąć się i nie dotykać poszkodowanego. To ważne, ponieważ dotyk mógłby zakłócić ocenę rytmu. Głośno poproś, aby wszyscy się odsunęli, i upewnij się wzrokiem, że nikt nie ma kontaktu z poszkodowanym.
5. Wykonaj wyładowanie, jeśli AED je zaleci
Jeśli urządzenie wykryje rytm do defibrylacji, poinformuje, że zalecany jest wstrząs. Zanim naciśniesz przycisk, jeszcze raz upewnij się, że nikt nie dotyka poszkodowanego, także Ty. Następnie naciśnij migający przycisk wyładowania. Niektóre modele, tak zwane w pełni automatyczne, podają wstrząs samodzielnie, uprzedzając o tym głosem.
6. Natychmiast wróć do RKO
Zaraz po wyładowaniu, lub gdy AED stwierdzi, że wstrząs nie jest zalecany, niezwłocznie wznów resuscytację w schemacie 30 uciśnięć i 2 oddechy. Pauza na defibrylację powinna być jak najkrótsza, bo to ciągłe uciśnięcia podtrzymują krążenie. Nie odklejaj elektrod, AED ponownie samo przeanalizuje rytm po około 2 minutach i znów poinformuje, co robić. Kontynuuj ten cykl do przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego lub do powrotu oznak życia.
Czy AED jest bezpieczne
Tak, AED jest bezpieczne dla ratownika i poszkodowanego. Urządzenie samo analizuje rytm serca i podaje wstrząs tylko wtedy, gdy jest on potrzebny, nie zadziała u osoby z prawidłowym rytmem. Głosowe polecenia prowadzą krok po kroku, dlatego AED może obsłużyć także osoba bez wykształcenia medycznego.
To właśnie ta cecha najczęściej rozwiewa obawy. Defibrylatora nie da się przypadkiem użyć tak, by zaszkodzić osobie, która wstrząsu nie potrzebuje. Jeśli rytm serca jest prawidłowy lub jest to rytm, którego nie da się defibrylować, urządzenie po prostu nie pozwoli podać wyładowania i poinformuje, że wstrząs nie jest zalecany. Decyzję podejmuje algorytm, a nie ratujący, co zdejmuje z Ciebie ogromną presję.
Jedyna zasada bezpieczeństwa, o której musisz pamiętać, to nie dotykać poszkodowanego w chwili wyładowania. Dlatego za każdym razem przed naciśnięciem przycisku głośno ostrzegasz otoczenie i sprawdzasz wzrokiem, że nikt nie ma kontaktu z ciałem. Poza tym kilka typowych sytuacji warto znać:
- AED a rozrusznik serca: jeśli pod skórą widać twardy zarys wszczepionego rozrusznika lub kardiowertera, nie naklejaj elektrody bezpośrednio na niego. Przesuń ją o kilka centymetrów i przyklej obok.
- Mokra klatka piersiowa: wodę lub pot trzeba zetrzeć przed naklejeniem elektrod, aby prąd nie rozpływał się po wilgotnej skórze.
- Owłosienie: gęste owłosienie w miejscu przyklejenia pogarsza kontakt, dlatego skórę szybko się goli.
- Plastry na skórze: plastry z lekami (na przykład nasercowe, nikotynowe lub przeciwbólowe) usuwa się z miejsca naklejenia i wyciera skórę.
Czy AED można użyć u dziecka i niemowlęcia
Tak. AED można stosować u każdego, niezależnie od wieku, także u dzieci i niemowląt. To jedno z najważniejszych pytań, które pojawia się podczas szkoleń, bo lęk przed zaszkodzeniem dziecku bywa paraliżujący. Wytyczne są jednak jednoznaczne: jeśli dziecko nie oddycha prawidłowo i nie ma oznak życia, defibrylator może uratować mu życie.
U dzieci preferuje się specjalne elektrody pediatryczne lub tryb dziecięcy, jeśli dany model je posiada. Takie elektrody dostosowują parametry wstrząsu do mniejszego organizmu. Najważniejsza zasada brzmi jednak tak: jeśli elektrod pediatrycznych ani trybu dziecięcego nie ma pod ręką, należy użyć standardowych elektrod dla dorosłych. Brak wersji pediatrycznej nigdy nie jest powodem, by zrezygnować z użycia AED. U małego dziecka, gdy elektrody mogłyby się stykać na wąskiej klatce, jedną przykleja się z przodu, a drugą na plecach, zgodnie z rysunkiem na opakowaniu.
Sytuacje szczególne
W praktyce zdarzają się okoliczności, które wymagają chwili uwagi przed użyciem defibrylatora. Oto najważniejsze z nich:
- Woda i mokre podłoże: jeśli poszkodowany leży w kałuży lub na mokrej powierzchni, przenieś go w suche miejsce lub przynajmniej osusz klatkę piersiową. Nie chodzi o samą wilgoć pod plecami, lecz o to, by powierzchnia naklejenia elektrod i Twój kontakt z poszkodowanym były bezpieczne.
- Powierzchnia metalowa: AED można bez obaw używać, gdy poszkodowany leży na podłożu przewodzącym prąd, na przykład metalowej kracie. Wystarczy zadbać, aby elektrody nie dotykały bezpośrednio metalu i aby nikt nie dotykał poszkodowanego w chwili wyładowania.
- Plastry na skórze: wspomniane wcześniej plastry transdermalne z lekami usuń z okolicy, w której mają znaleźć się elektrody, i przetrzyj to miejsce, dopiero potem naklej elektrody.
We wszystkich tych sytuacjach reguła jest ta sama: nie szukaj wymówek, by nie użyć AED. Urządzenie jest tak zaprojektowane, aby działać bezpiecznie, a Twoim zadaniem jest jedynie zadbać o dobry kontakt elektrod ze skórą i o to, by w momencie wstrząsu nikt nie dotykał poszkodowanego.
Najczęstsze pytania
Czy AED może zaszkodzić poszkodowanemu?
Nie, jeśli używasz go zgodnie z poleceniami. Urządzenie samo analizuje rytm i nie podaje wstrząsu osobie, która go nie potrzebuje. Znacznie groźniejsze dla poszkodowanego jest niepodjęcie żadnych działań niż próba pomocy z użyciem AED.
Co, jeśli AED nie zaleci wstrząsu?
To znaczy, że wykryty rytm nie nadaje się do defibrylacji. W takiej sytuacji natychmiast kontynuuj resuscytację 30:2 i czekaj na kolejną analizę, którą urządzenie wykona samo po około 2 minutach. Brak zalecenia wstrząsu nie oznacza, że nic nie robisz, RKO prowadzisz nadal.
Czy do obsługi AED potrzebne są uprawnienia?
Nie. AED może użyć każdy świadek zdarzenia, bez żadnych formalnych uprawnień. Polecenia głosowe prowadzą Cię krok po kroku. Mimo to praktyczne przeszkolenie sprawia, że w realnej sytuacji działasz pewniej i szybciej, bo wiesz, czego się spodziewać.
Gdzie dokładnie nakleić elektrody?
Jedną pod prawym obojczykiem, przy mostku, drugą na lewej stronie klatki piersiowej w linii środkowo-pachowej. Na każdej elektrodzie znajduje się rysunek, który to pokazuje, więc zawsze możesz się nim kierować.
Jak nauczyć się obsługi AED w praktyce?
Najlepiej na szkoleniu z pierwszej pomocy, gdzie ćwiczysz na trenażerze AED i fantomie pod okiem ratownika medycznego. Taki trening, połączony z nauką resuscytacji krążeniowo-oddechowej, buduje pewność potrzebną w realnej sytuacji. Sprawdź nasze szkolenia z pierwszej pomocy oraz najbliższe terminy zajęć.
Przećwicz to, zanim będzie trzeba
Sama wiedza, jak używać AED, to dopiero połowa drogi. W realnej sytuacji liczą się spokój, pewność ruchów i odruch, które wyrabia się wyłącznie w praktyce. Na naszych szkoleniach z pierwszej pomocy ćwiczysz całą sekwencję RKO i defibrylacji na fantomie oraz trenażerze AED, a zajęcia prowadzi czynny ratownik medyczny. Nie sprzedajemy sprzętu, uczymy ratować życie, abyś w razie potrzeby potrafił realnie pomóc drugiemu człowiekowi.
Zastanawiasz się, kogo w Twojej firmie warto przeszkolić w pierwszej kolejności? Zajrzyj do artykułu pierwsza pomoc w firmie, kogo szkolić, a po szczegóły organizacji zajęć napisz przez formularz kontaktowy.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje praktycznego szkolenia z pierwszej pomocy. Obsługi AED pod presją uczysz się na zajęciach praktycznych z instruktorem.