W szkole i przedszkolu obowiązek dotyczący pierwszej pomocy jest szerszy niż w zwykłej firmie. W typowym zakładzie pracy wystarczy wyznaczyć kilka osób do udzielania pierwszej pomocy. W placówce oświatowej przeszkolić trzeba wszystkich pracowników, nie tylko nauczycieli i nie tylko osoby wyznaczone. To realny, branżowy wymóg, który wielu dyrektorów pomija, bo opiera się na ogólnych zasadach z Kodeksu pracy, a nie na ostrzejszym przepisie oświatowym.
Ten artykuł pokazuje, kto dokładnie podlega przeszkoleniu w szkole, skąd bierze się ten obowiązek, jak często powtarzać szkolenie i jak udokumentować je na potrzeby kontroli. Rozdzielamy przy tym to, co jest twardym obowiązkiem, od tego, co jest tylko dobrą praktyką. Stan prawny na dzień 16 czerwca 2026 r.
Pierwsza pomoc w szkole: obowiązek nauczyciela i wszystkich pracowników
Podstawą branżową tematu jest rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (tekst jednolity: Dz.U. 2020 poz. 1604). Paragraf 21 tego rozporządzenia stanowi wprost, że pracownicy szkoły lub placówki podlegają przeszkoleniu w zakresie udzielania pierwszej pomocy. Słowo "pracownicy" jest tu bez ograniczenia, dlatego obowiązek obejmuje całą kadrę, a nie tylko nauczycieli przedmiotów z laboratoriami czy nauczycieli wychowania fizycznego.
To jest sedno całego zagadnienia i jednocześnie różnica wobec zwykłej firmy. W typowym zakładzie art. 209(1) Kodeksu pracy wymaga wyznaczenia pracowników do udzielania pierwszej pomocy, czyli części załogi. W szkole rozporządzenie oświatowe idzie dalej i nakazuje przeszkolić wszystkich. W placówce obowiązują więc oba źródła naraz: Kodeks pracy jako przepis ogólny dla pracodawcy i rozporządzenie oświatowe jako ostrzejszy przepis branżowy.
Kto dokładnie musi być przeszkolony
Z paragrafu 21 wynika, że przeszkoleniu z udzielania pierwszej pomocy podlegają:
- wszyscy nauczyciele, niezależnie od nauczanego przedmiotu, nie tylko nauczyciele wychowania fizycznego i przedmiotów prowadzonych w pracowniach,
- pracownicy niepedagogiczni: sekretariat, księgowość, pracownicy obsługi (woźni, konserwatorzy, sprzątaczki), pracownicy kuchni i stołówki, opiekunowie świetlicy, pomoc nauczyciela oraz kierownik internatu lub bursy.
Obowiązek dotyczy placówek publicznych i niepublicznych, co wynika wprost z tytułu rozporządzenia ("w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach"). Przedszkole jest placówką w rozumieniu tego przepisu, dlatego właściciel lub organ prowadzący przedszkola niepublicznego ma co do zasady takie same obowiązki jak dyrektor szkoły publicznej. Więcej o obowiązkach kierownictwa placówki znajdziesz we wpisach o BHP w przedszkolu i obowiązkach dyrektora oraz o tym, kto odpowiada za BHP w szkole.
Skąd bierze się ten obowiązek i jak się zmieniał
Szeroki zakres szkolenia, obejmujący całą kadrę, nie obowiązywał zawsze. Wcześniej przepis kładł nacisk na przygotowanie nauczycieli, zwłaszcza tych prowadzących zajęcia o wyższym ryzyku urazu: wychowanie fizyczne, pracownie, laboratoria, warsztaty. Zmiana przyszła wraz z nowelą z dnia 31 października 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 2140), która rozszerzyła krąg osób na wszystkich pracowników szkoły. W uzasadnieniu resort wskazywał, że liczy się czas dotarcia z pomocą do poszkodowanego dziecka, a więc reagować powinien być gotowy każdy pracownik placówki.
Nowela weszła w życie 29 listopada 2018 r. Warto rozróżnić dwie daty, bo często są mylone w internecie: rozporządzenie zmieniające nosi datę 31 października 2018 r. (data podpisania), a 29 listopada 2018 r. to data wejścia w życie. Placówki miały czas na dostosowanie, czyli na przeszkolenie pracowników niebędących nauczycielami, do 1 marca 2019 r. W praktyce wiele szkół przeprowadziło te szkolenia po feriach zimowych roku szkolnego 2018/2019.
Jak często powtarzać szkolenie z pierwszej pomocy w szkole
To najczęściej mylony punkt całego tematu, dlatego rozegrajmy go ostrożnie. Paragraf 21 rozporządzenia o BHP w szkołach nie podaje częstotliwości. Przepis mówi tylko, że pracownicy "podlegają przeszkoleniu", bez słów "co rok", "co dwa lata" czy "co trzy lata". Kodeks pracy w art. 209(1) również nie wyznacza cyklu odświeżania pierwszej pomocy dla osób wyznaczonych. Nie ma więc ustawowej częstotliwości powtarzania tego szkolenia dla pracowników szkoły.
Popularne "co dwa, trzy lata" to dobra praktyka, a nie litera przepisu. Wynika z ważności certyfikatów kursów pierwszej pomocy oraz z wytycznych resuscytacji (Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji sugerują powtarzanie szkoleń odświeżających co około 12 do 24 miesięcy, ponieważ umiejętności, zwłaszcza resuscytacji, zanikają bez ćwiczeń). Jedyny twardy, ustawowy cykl "co dwa lata" dotyczy opiekunów dzieci w wieku do lat 3 w żłobkach i klubach dziecięcych (art. 39 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3). Żłobek działa jednak na osobnej ustawie i nie jest szkołą ani placówką oświatową w rozumieniu rozporządzenia MENiS.
W praktyce placówki spinają odświeżanie pierwszej pomocy z cyklem szkoleń okresowych BHP. To rozsądny rytm, ale trzeba pamiętać, że szkolenie okresowe BHP nie zastępuje dedykowanego, praktycznego szkolenia z pierwszej pomocy. Same cykle szkoleń okresowych różnią się zależnie od grupy pracowników, co opisujemy osobno we wpisach o tym, co ile lat szkolenie BHP nauczyciela oraz o szkoleniu okresowym BHP pracowników oświaty.
| Zagadnienie | Co mówi prawo | Status |
|---|---|---|
| Przeszkolenie pracowników szkoły z pierwszej pomocy | Wszyscy pracownicy placówki podlegają przeszkoleniu | Obowiązek (par. 21 rozp., Dz.U. 2020 poz. 1604) |
| Częstotliwość odnawiania szkolenia w szkole | Przepis nie podaje sztywnego cyklu | Brak ustawowej częstotliwości; praktyka co 2 do 3 lat (zalecenie) |
| Cykl "co 2 lata" | Dotyczy opiekunów dzieci do lat 3 w żłobkach | Obowiązek, ale tylko dla żłobków (art. 39 ustawy żłobkowej) |
| Wyznaczenie osób do pierwszej pomocy | Pracodawca wyznacza pracowników i informuje załogę, kto nim jest | Obowiązek (art. 209(1) i art. 207(1) Kp) |
| Apteczki w pomieszczeniach placówki | Wskazane pomieszczenia wyposaża się w apteczkę i instrukcję | Obowiązek (par. 20 rozp.) |
| Defibrylator AED w szkole | Brak nakazu posiadania | Zalecenie i rosnący trend, nie wymóg |
Apteczki, instrukcja i oznakowanie w placówce
Drugi konkretny obowiązek wynika z paragrafu 20 rozporządzenia. Wskazuje on pomieszczenia, które wyposaża się w apteczkę wraz z instrukcją o zasadach udzielania pierwszej pomocy: pokój nauczycielski, laboratoria, pracownie, świetlice, warsztaty szkolne, pokój nauczycieli wychowania fizycznego, pokój kierownika internatu lub bursy oraz kuchnie. Lista jest przykładowa, poprzedza ją zwrot "w szczególności", dlatego apteczka może być potrzebna także w innych miejscach, jeśli uzasadnia to organizacja placówki. W praktyce apteczki dotyczą najczęściej sal wychowania fizycznego, pracowni chemicznych i fizycznych, warsztatów oraz kuchni stołówki, czyli miejsc o wyższym ryzyku urazu.
Przy każdej apteczce powinna wisieć instrukcja udzielania pierwszej pomocy. Oznakowanie miejsca apteczki wykonuje się zgodnie z Polską Normą, a ogólny system pierwszej pomocy w zakresie nieuregulowanym branżowo uzupełnia paragraf 44 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP (obsługa apteczek przez przeszkolone osoby, wykaz tych osób w widocznym miejscu). Co do zawartości apteczki, prawo nie podaje zamkniętej, ustawowej listy. Ilość, usytuowanie i wyposażenie ustala się z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, adekwatnie do zagrożeń. Normy techniczne dotyczące składu apteczki są co do zasady dobrowolne i stanowią jedynie pomocniczy punkt odniesienia, a nie wymóg prawny. Szczegółowy skład apteczki i kwestię defibrylatora rozwijamy we wpisie o apteczce i AED w szkole.
Kto odpowiada i jak to udokumentować
Za organizację pierwszej pomocy w placówce odpowiada dyrektor jako pracodawca w rozumieniu prawa pracy (art. 207 Kodeksu pracy) i jako podmiot zobowiązany rozporządzeniem oświatowym. To on organizuje i finansuje szkolenie, wyposaża pomieszczenia w apteczki oraz odpowiada za udokumentowanie całości. Szkolenia BHP, w tym z pierwszej pomocy, odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy.
Praktyczna kolejność działań dla dyrektora wygląda następująco:
- Ustalić pełną listę pracowników placówki, pedagogicznych i niepedagogicznych. Wszyscy są objęci paragrafem 21.
- Zorganizować szkolenie z pierwszej pomocy dla całej kadry, najlepiej grupowo i na miejscu w placówce.
- Zaplanować termin tak, by nie kolidował z zajęciami: rada pedagogiczna, dzień bez uczniów albo okres ferii. To aspekt organizacyjny, nie prawny.
- Wyznaczyć imiennie osoby do udzielania pierwszej pomocy (art. 209(1) Kp) i poinformować załogę, kto nim jest: imię, nazwisko, miejsce pracy oraz numer telefonu służbowego lub innego środka komunikacji (art. 207(1) par. 1 pkt 3 i par. 2 Kp). Wykaz najlepiej wywiesić przy apteczkach.
- Wyposażyć wskazane pomieszczenia w apteczki z instrukcją (par. 20) i oznakować miejsca apteczek zgodnie z Polską Normą (par. 44).
- Udokumentować szkolenie: zaświadczenia uczestników oraz ewidencję przeszkolonych z pierwszej pomocy (data szkolenia, zakres, kto prowadził, sugerowany termin odświeżenia).
Pracodawca zapewnia także łączność ze służbami zewnętrznymi: pierwsza pomoc, ratownictwo medyczne, ochrona przeciwpożarowa (art. 209(1) par. 1 pkt 3 Kp). W praktyce oznacza to dostępny telefon, wywieszone numery alarmowe, znaną procedurę wezwania pomocy oraz drogę ewakuacji. Ta sama podstawa prawna obejmuje zwalczanie pożarów i ewakuację, którym poświęcamy osobny wpis o szkoleniu ppoż i próbnej ewakuacji w szkole.
Co pokazać na kontroli
Na kontroli placówka powinna umieć wykazać, że wszyscy pracownicy zostali przeszkoleni (lista plus zaświadczenia), apteczki znajdują się w wymaganych pomieszczeniach wraz z instrukcją, a wykaz osób wyznaczonych do pierwszej pomocy jest dostępny dla załogi. Brak przeszkolenia kadry z pierwszej pomocy oraz brak apteczki z instrukcją to typowe ustalenia kontroli. Trzeba pamiętać, że placówkę oświatową kontroluje nie tylko Państwowa Inspekcja Pracy, lecz także kuratorium oświaty w ramach nadzoru pedagogicznego oraz powiatowa stacja sanitarno-epidemiologiczna; przebieg tych kontroli omawiamy we wpisie o kontroli PIP i sanepidu w szkole.
Czym grozi brak przeszkolenia: kary PIP
Niewywiązanie się z obowiązków BHP, w tym brak przeszkolenia pracowników z pierwszej pomocy lub brak apteczek z instrukcją, to wykroczenie przeciwko prawom pracownika z art. 283 par. 1 Kodeksu pracy. Dyrektor jako pracodawca odpowiada za to osobiście. Wysokość kar zmienia się w 2026 r., dlatego podajemy stan dwustanowo:
- Do 7 lipca 2026 r. (stan dotychczasowy): grzywna orzekana przez sąd w widełkach od 1000 do 30000 zł; mandat karny nakładany przez inspektora PIP do 2000 zł, a przy recydywie do 5000 zł.
- Od 8 lipca 2026 r. (zaostrzenie na podstawie Dz.U. 2026 poz. 473): grzywna od 2000 do 60000 zł; mandat PIP do 5000 zł, a przy recydywie do 10000 zł.
Kary za wykroczenia BHP rosną więc od 8 lipca 2026 r., a sankcja może dotknąć dyrektora osobiście. Nie jest to jednak główny powód, dla którego warto przeszkolić kadrę. Pełne widełki, zasady recydywy i tryb nakładania mandatu omawiamy w osobnym wpisie o karze PIP za brak szkolenia BHP, do którego odsyłamy po szczegóły.
Szkolenie wstępne BHP a obowiązek z paragrafu 21
Często pada pytanie, czy szkolenie wstępne BHP załatwia obowiązek przeszkolenia z pierwszej pomocy. Nie załatwia go samodzielnie. Program instruktażu ogólnego BHP zawiera wprawdzie zasady udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku, więc każdy nowo zatrudniony pracownik szkoły dostaje podstawy już na starcie. To jednak inna podstawa prawna niż paragraf 21 rozporządzenia oświatowego, który ustanawia osobny obowiązek przeszkolenia z udzielania pierwszej pomocy całej kadry. Są to dwie warstwy: ogólna warstwa BHP oraz branżowa warstwa oświatowa. Najrozsądniej domknąć je jednym, praktycznym szkoleniem z pierwszej pomocy dla wszystkich pracowników, z ćwiczeniami, które odświeży umiejętności i jednocześnie pokryje wymóg branżowy.
Przygotujemy szkolenie i dokumentację dla Twojej placówki
Przeszkolenie całej kadry z pierwszej pomocy to obowiązek, który najłatwiej domknąć jednym szkoleniem grupowym na miejscu, w placówce. Przeprowadzimy je dla nauczycieli i pracowników niepedagogicznych razem, z ćwiczeniami praktycznymi, i wystawimy zaświadczenia potrzebne do dokumentacji. Sprawdź najbliższy termin szkolenia z pierwszej pomocy albo wybierz pełną ofertę szkoleń BHP dla placówek oświatowych dopasowaną do wielkości i specyfiki Twojej szkoły lub przedszkola.
Potrzebujesz uporządkować dowody na potrzeby kontroli PIP lub kuratorium? Przygotujemy dla Twojej placówki wzór ewidencji przeszkolonych z pierwszej pomocy oraz wykaz osób wyznaczonych, dopasowany do liczby pracowników i pomieszczeń z apteczkami. Napisz do nas przez stronę oferty, a dobierzemy zakres szkolenia i komplet dokumentów do Twojej szkoły. Więcej praktycznych poradników znajdziesz w naszej bazie wiedzy BHP, a całość tematu oświatowego zbieramy w przewodniku o BHP w szkole i placówce oświatowej.
Najczęściej zadawane pytania
Czy nauczyciel ma obowiązek umieć udzielić pierwszej pomocy?
Tak. Rozporządzenie o BHP w szkołach i placówkach (par. 21, tekst jednolity Dz.U. 2020 poz. 1604) stanowi, że pracownicy szkoły lub placówki podlegają przeszkoleniu w zakresie udzielania pierwszej pomocy. Dotyczy to wszystkich nauczycieli, niezależnie od nauczanego przedmiotu.
Czy wszyscy pracownicy szkoły muszą mieć szkolenie z pierwszej pomocy, czy tylko nauczyciele?
Wszyscy. Od 29 listopada 2018 r. (nowela Dz.U. 2018 poz. 2140) obowiązek objął całą kadrę placówki, także pracowników niepedagogicznych: sekretariat, obsługę, kuchnię stołówki, sprzątaczki i konserwatorów. Wcześniej przepis koncentrował się na nauczycielach. Placówki miały dostosować się do 1 marca 2019 r.
Jak często trzeba odnawiać szkolenie z pierwszej pomocy w szkole?
Rozporządzenie o BHP w szkołach nie podaje sztywnej częstotliwości. W praktyce placówki odświeżają szkolenie co dwa, trzy lata, ponieważ umiejętności, zwłaszcza resuscytacji, zanikają bez ćwiczeń, i często spinają to z cyklem szkoleń okresowych BHP. To dobra praktyka, a nie konkretny przepis. Twardy cykl co dwa lata dotyczy wyłącznie opiekunów w żłobkach.
Kto w szkole odpowiada za zorganizowanie szkolenia z pierwszej pomocy?
Dyrektor placówki jako pracodawca. To on ma obowiązek przeszkolić kadrę, wyposażyć wskazane pomieszczenia w apteczki z instrukcją oraz udokumentować szkolenia. Za uchybienia odpowiada osobiście (art. 207 i art. 283 Kodeksu pracy).
Czy przedszkole i szkoła niepubliczna też są objęte tym obowiązkiem?
Tak. Rozporządzenie wprost dotyczy szkół i placówek publicznych oraz niepublicznych. Przedszkole jest placówką w rozumieniu tego przepisu. Właściciel lub organ prowadzący placówki niepublicznej ma co do zasady takie same obowiązki jak dyrektor szkoły publicznej. Żłobek działa na osobnej ustawie, gdzie obowiązuje cykl co dwa lata.
Czy szkolenie wstępne BHP wystarcza za szkolenie z pierwszej pomocy?
Nie wystarcza samodzielnie. Program szkolenia BHP zawiera podstawy pierwszej pomocy, ale paragraf 21 rozporządzenia oświatowego to osobny obowiązek przeszkolenia z udzielania pierwszej pomocy. Najrozsądniej domknąć to jednym, praktycznym szkoleniem z pierwszej pomocy dla całej kadry, z ćwiczeniami.
Jakie pomieszczenia w szkole muszą mieć apteczkę?
Rozporządzenie wskazuje między innymi pokój nauczycielski, laboratoria, pracownie, świetlice, warsztaty szkolne, pokój nauczycieli wychowania fizycznego, pokój kierownika internatu lub bursy oraz kuchnie (par. 20). Lista jest przykładowa, więc apteczka może być potrzebna także gdzie indziej. Przy każdej apteczce powinna wisieć instrukcja udzielania pierwszej pomocy.
Czym grozi placówce brak przeszkolenia pracowników z pierwszej pomocy?
To wykroczenie przeciwko prawom pracownika w zakresie BHP (art. 283 Kodeksu pracy) i typowe ustalenie kontroli PIP oraz nadzoru kuratorium. Od 8 lipca 2026 r. kary rosną: mandat inspektora PIP do 5000 zł, a grzywna sądowa nawet do 60000 zł (do 7 lipca 2026 r. obowiązują niższe widełki). Szczegóły podajemy w osobnym wpisie o karach PIP.